ผ้าจกผ้าซิ่นโบราณ

ของดีประจำอำเภอดอยเต่า จังหวัดเชียงใหม่

ประวัติพื้นที่โหล่งฮอด-ดอยเต่า

นิคมสร้างตนเองเขื่อนภูมิพล จังหวัดเชียงใหม่

            ตั้งเป็นนิคมสร้างตนเอง ลำดับที่ 38 ของกรมประชาสงเคราะห์ เมื่อปี 2506 ซึ่งขณะนั้นสังกัดกระทรวงมหาดไทย มีลักษณะจัดตั้งแตกต่างจากนิคมสร้างตนเองก่อนฯ กล่าวคือ เมื่อปี 2501 กรมชลประทานได้ก่อสร้างเขื่อนขนาดใหญ่เป็นแห่งแรก ตามโครงการผลิตไฟฟ้าพลังน้ำยันฮีหรือเขื่อนภูมิพล ที่จังหวัดตาก โครงการนี้ก่อให้เกิดอ่างเก็บน้ำมีพท้นที่ประมาณ 300 ตารางกิโลเมตร ทำให้พื้นที่ราษฎรถูกน้ำท่วมจากการสร้างเขื่อนดังกล่าว จำนวน 4,861 ครอบครัว จึงได้มีการอพยพราษฏรออกจากพื้นที่ ใไ้ไปอยู่อยู่บริเวณที่จัดสรรแห่งใหม่ ซึ่งในขณะนั้นเรียกว่า "ศูนย์อพยพ" รวม 2 จุด คือ ตำบลวังไคร้ จังหวัดตาก อยู่ทางตอนใต้ของเขื่อนลงไปประมาณ 12 กิโลเมตร และอีกจุดหนึ่งที่อำดภอฮอด จังหวัดเชียงใหม่ (นิคมสร้างตนเองเขื่อนภูมิพล ในปัจจุบัน) จำนวน 1,711 ครอบครัว จัดสรรพื้นที่ให้ครอบครัวละประมาณ 5 ไร่
            ต่อมาคณะรัฐมนตรีได้ประชุมพิจารณาเห็นว่าการก่อสร้างเขื่อนชลประทานในท้องที่จังหวัดต่างๆ มีงานด้านอื่นที่เกี่ยวข้องอยู่ด้วย อาธิ การอพยพราษฎรออกจากเขตน้ำท่วม การเพาะปลูก ฯลฯ ซึ่งเกี่ยวข้องกับหน้าที่ของกระทรวง ทบวง กรมต่างๆ หลายด้านด้วยกัน จึงได้แต่งตั้งคณะกรรมการขึ้นพิจารณามอบหมายงานให้แต่ละกระทรวง ทบวง กรม ที่เกี่ยวข้องไปดำเนินการ ดังนั้น คณะรัฐมนตรีได้มีมติเมื่อวันที่ 8 ตุลาคม 2506 ให้กระทรวงมหาดไทย ดำเนินการจัดตั้งนิคมสร้างตนเอง สงเคราะห์ราษฎรที่ได้ถูกเวนคืนที่ดินเพื่อประโยชน์ส่วนรวมของรัฐ ตลอดจนราษฎรที่ได้อยู่นอกเขตเวนคืน แต่ต้องถูกกระทบกระเทือนได้รับความเดือนร้อนจากการเวนคืนนั้นด้วย Learn More

การมีอยู่ของซิ่นตีนจกโหล่งฮอด-ดอยเต่า

            “ชุมชนลุ่มน้ำแม่หาด ตั้งอยู่บนพื้นที่ราบสูงริมน้ำแม่หาดครอบคลุมพื้นที่ตำบลดอยเต่าและตำบลทุ่งโป่ง อำเภอดอยเต่าปัจจุบัน หมู่บ้านในพื้นที่ได้แก่ บ้านแม่ทก บ้านผาจุก บ้านถิ่น บ้านฉิมพลี บ้านไร่ บ้านหลวงดอยเต่า บ้านสันป่าดำ บ้านสันบ่อเย็น บ้านโปงทุ่ง บ้านโปงท่า บ้านโปงโค้ง บ้านมาตูบ บ้านแม่บวน บ้านทุ่งคอกช้าง บ้านเกาะหลวง บ้านงิ้วสูง บ้านหนองเหม็น และบ้านกองวะ เป็นต้น หมู่บ้านเหล่านี้ตั้งอยู่ในเขตลุ่มน้ำแม่หาด ซึ่งเป็นกลุ่มน้ำสาขาฝั่งซ้ายของน้ำแม่ปิง ลำน้ำแม่หาดเกิดจากขุนน้ำคือ ดอยกิ่วอีฮ่อ ในเขตตำบลแม่ลาน อำเภอลี้ จังหวัดลำพูน ซึ่งอยู่ทางตอนใต้ของตำบลโปงทุ่ง ลำน้ำแม่หาดไหลไปทางทิศเหนือเข้าเขตตำบลโปงทุ่ง ผ่านบ้านโปง บ้านสันบ่อเย็น เข้าบ้านหลวงดอยเต่า ผ่านบ้านไร่ บ้านแม่ทก และบ้านผาจุกที่สุดท้ายแล้วไหลลงน้ำปิงที่บ้านชั่ง

            ปัจจุบันทะเลสาบดอยเต่า (อ่างเก็บน้ำเขื่อนภูมิพล) สภาพภูมิประเทศโดยทั่วไปเป็นภูเขาสูงสลับกับที่ราบริมลำน้ำและที่ดอน ราษฎรใช้พื้นที่ตามแนวลำน้ำสาขาต่าง ๆ ทำการเพาะปลูก ในสมับโบราณบริเวณนี้เป็นพื้นที่ในความปกครองของผู้ปกครองบ้านตาล ไม่ได้มีหลักฐานหรือตำนานเกี่ยวกับผู้ปกครองอื่นใดนอกจากที่อยู่อาศัยของชาวพื้นถิ่น ซึ่งเชื่อว่าเป็นผู้สืบเชื้อสายมาจากชนเผ่าลั๊วะ น้ำแม่หาดนี้เปรียบเสมือนสายเลือดหล่อเลี้ยงชีวิตผู้คนส่วนใต้ของอำเภอดอยเต่า มีร่องรอยอารยธรรม เช่น เตาหลอมโบราณ ซากสิ่งก่อสร้าง และชุมชนเก่าแก่ที่เรียงรายริมฝั่งน้ำแม่หาดตลอดสาย

            หลังจากปฏิรูปการปกครองแผ่นดินในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ซึ่งจัดระบบการปกครองส่วนภูมิภาคเป็นมณฑลเทศาภิบาล จังหวัด อำเภอ ตำบล และหมู่บ้าน ชุมชนลุ่มน้ำแม่หาดนี้อยู่ในตำบลดอยเต่า ซึ่งเป็นตำบลในความปกครองของอำเภอฮอด ก่อนจะได้รับยกระดับขึ้นมาเป็นกิ่งอำเภอดอยเต่าในเดือนตุลาคม 2515 และเป็นอำเภอดอยเต่าในเดือนมีนาคม 2522 ชุมชนที่สำคัญที่สุดในลุ่มน้ำแม่หาดนี้คือ บ้านหลวงดอยเต่า ซึ่งเป็นหมู่บ้านเก่าแก่ที่เคยเป็นศูนย์กลางการปกครองแบบเทศาภิบาลในบริเวณนี้มาก่อน การเดินทางไปสู่บ้านหลวงดอยเต่าจากตัวเมืองเชียงใหม่ โดยทางบกนั้นใช้ทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 108 เป็นระยะทาง 90 กิโลเมตรจนถึงวงเวียนตัวอำเภอฮอดแล้วตรงต่อไปบนทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1012 ประมาณ 1 กิโลเมตร แล้วเลี้ยวซ้ายเข้าทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 1130 ไปทางตัวอำเภอดอยเต่าเป็นระยะทาง 45 กิโลเมตร จากนั้นเลี้ยวขวาเข้าทางหลวงจังหวัดหมายเลข 4022 บ้านหลวงและหมู่บ้านต่าง ๆ ในลุ่มน้ำแม่หาดทั้งหมดตั้งอยู่บนเส้นทางนี้ ซึ่งสามารถขัยต่อไปจนถึงตัวอำเภอลี้ จังหวัดลำพูนได้ หลังจากการสร้างเขื่อนภูมิพลได้มีกลุ่มคนที่หนีน้ำท่วมจากอำเภอฮอดเข้ามาอาศัยอยู่ในพื้นที่ปะปนกับกลุ่มชนที่อาศัยอยู่เดิมบ้าง ต่อไปจะนำเสนอซิ่นตีนจกที่พบในหมู่บ้านต่าง ๆ ในลุ่มน้ำแม่หาด เฉพาะที่ไม่ใช่ซิ่นหนีน้ำท่วมและแบบสมมาตรของซิ่นตีนจกกลุ่มนี้...”
            ที่มา...ณัฐกร สุคันธมาลา. 2555. ซิ่นตีนจกแห่งลุ่มน้ำแม่ปิง. เชียงใหม่ : ศูนย์ความเป็นเลิศนวัตกรรมวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีการวิเคราะห์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.


Learn More
 

อัตลักษณ์ซิ่นตีนจกโหล่งฮอด-ดอยเต่า

อัตลักษณ์ซิ่นตีนจกโหล่งฮอด-ดอยเต่า และหลักฐานการมีอยู่ของซิ่นซิ่นตีนจกโหล่งฮอด-ดอยเต่า ในพื้นที่โหล่งฮอด-ดอยเต่า จากหลักฐานซิ่นตีนจกโหล่งฮอด-ดอยเต่าที่มีอายุมากกว่า 60 ปี ขึ้นไปที่ถูกค้นพบทั้งในพื้นที่อำเภอฮอดและอำเภอดอยเต่าจังหวัดเชียงใหม่ รวมทั้งที่ปรากฏในกรุผ้าเก่าของผู้ที่เก็บสะสมผ้าโบราณสามารถแบ่งประเภทกลุ่มลายของตีนจกโหล่งฮอด-ดอยเต่า เป็น 4 กลุ่มลาย ดังนี้
1.กลุ่มลายขันโคม
2.กลุ่มลายโคมหลวง
3.กลุ่มลายกุด
4.กลุ่มลายเครือ : ลายพรหมเสน

Learn More

จุดเด่นของซิ่นตีนจก ฮอด – ดอยเต่า

จุดเด่นของซิ่นตีนจก ฮอด – ดอยเต่า คือ สีสันที่สะดุดตา ลวดลายที่แปลกตาและเป็นเอกลักษณ์ บางลายก็ทอห่างเว้นระยะให้เห็นพื้นดำจึงสะดุดตาเมื่อเห็นไกลๆ บ้างลายก็ทอแน่นจกเต็มผืนจก
เนื่องจากซิ่นตีนจก ฮอด - ดอยเต่า มีความหลากหลายในลวดลายจึงแบ่งลายเป็นกลุ่มคือ

ผ้าซิ่นในแบบต่างๆ

ตัวอย่าง

  • ทั้งหมด

App 1

App

Web 3

Web

App 2

App

Card 2

Card

Web 2

Web

App 3

App

Card 1

Card

Card 3

Card

Web 3

Web

แหล่งความรู้

แหล่งเรียนรู้พื้นที่ โหล่งฮอด-ดอยเต่า

1.แหล่งเรียนรู้ทางประวัติศาสตร์
  - โบราณสถาน
  - โบราณวัตถุ
  - พิพิธภัณฑ์ชุมชน
  - ผู้รู้/บุคคลสำคัญ
2.แหล่งเรียนรู้ทางทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม
  - ทะเลสาปดอยเต่า
  - อ่างเก็บน้ำ
  - ป่าชุมชน
  - ป่าสงวน
  - อุทยานแห่งชาติ
  - ผู้รู้/บุคคลสำคัญ
3.แหล่งเรียนรู้ประเพณีและวัฒนธรรม
  - ประเพณีกิจกรรมชุมชน (12 เดือน) พี่น้องไทยวน
  - ผู้รู้/บุคคลสำคัญ
  - ประเพณีกิจกรรมชุมชน (12 เดือน) พี่น้องกะเหรี่ยงโพล่ว
4.แหล่งเรียนรู้อาชีพและวิถีชีวิต
  - ศูนย์เรียนรู้การทอซิ่นตีนจกโหล่งฮอด-ดอยเต่า
  - ศูนย์เรียนรู้การทอผ้ากะเหรี่ยงโพล่วพื้นที่โหล่งฮอด-ดอยเต่า
  - ศูนย์เรียนรู้ผลิตภัณฑ์ปลาพื้นที่โหล่งฮอด-ดอยเต่า
Learn More

Location:

98 ถ.ฮอด - แม่ตืน ตำบล ท่าเดื่อ อำเภอ ดอยเต่า เชียงใหม่ 50260